Turcja wobec Zatoki Perskiej – duże nadzieje, ograniczone możliwości
W maju Turcja odnotowała wzmożony ruch dyplomatyczny ze strony arabskich państw Zatoki Perskiej. Odwiedzili ją ministrowie spraw zagranicznych Kuwejtu i Królestwa Arabii Saudyjskiej (KAS) oraz wiceprezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA). Podczas wizyt poruszano tematy bezpieczeństwa regionalnego, w tym dotyczące wojny w Iranie i cieśniny Ormuz, omawiano także kwestie współpracy gospodarczej, finansowej, energetycznej i kooperacji przemysłów zbrojeniowych. Majowe spotkania tureckich polityków z arabskimi partnerami wpisywały się w bardzo wysoką dynamikę tych stosunków w bieżącym roku.
Ankara od kilku lat normalizuje relacje z państwami Zatoki Perskiej, a wojnę na Bliskim Wschodzie traktuje jako szansę na przeniesienie ich na wyższy poziom. Turcji zależy przede wszystkim na pozyskaniu poparcia tych krajów dla jej projektów bezpieczeństwa regionalnego (zob. Regionalna odpowiedzialność? Turecka wizja porządku na Bliskim Wschodzie), wzmocnienia współpracy gospodarczej i przemysłów zbrojeniowych. Państwa Zatoki Perskiej wydają się coraz bardziej zainteresowane turecką ofertą kooperacji, ale istotnymi ograniczeniami pozostają potencjał Turcji i preferencje krajów regionu w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa.
Komentarz
- Od 2023 r. Turcja konsekwentnie stara się poprawić stosunki z arabskimi państwami Zatoki Perskiej. Wcześniej były one złe, co wynikało m.in. z napięć między tymi krajami a Katarem (głównym sojusznikiem regionalnym Turcji, który gości na swym terytorium jej bazy wojskowe) czy międzynarodowej kampanii Ankary piętnującej władze w Rijadzie za zabójstwo dziennikarza Dżamala Chaszukdżiego w saudyjskim konsulacie w Stambule w 2018 r. Ukoronowaniem napięć był nieformalny bojkot gospodarczy Turcji przez KAS i ZEA. Od objęcia teki ministra spraw zagranicznych w czerwcu 2023 r. Hakan Fidan zwielokrotnił wysiłki na rzecz normalizacji stosunków z tymi państwami. Jego starania – połączone z wizytami prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana (zob. Erdoğan w państwach Zatoki Perskiej: pogłębienie współpracy) – szybko przyniosły rezultaty. Już w marcu 2024 r. Turcja rozpoczęła negocjacje w sprawie utworzenia strefy wolnego handlu z Radą Współpracy Zatoki Perskiej (GCC), zrzeszającą KAS, Bahrajn, Katar, Kuwejt, Oman i ZEA. Do Turcji zaczął napływać szerszy strumień inwestycji z tych państw, a kooperacja objęła także istotne dla przyszłości tureckiej gospodarki sektory zbrojeniowy i kosmiczny.
- Ankara liczy na to, że wzrost napięć regionalnych wokół Iranu zwiększy jej szanse na rozwój współpracy zbrojeniowej z arabskimi państwami Zatoki Perskiej. W ostatnich latach nabrała ona tempa, czego przykładami były porozumienia o transferze technologii saudyjskiej firmy SAMI z tureckimi Baykarem, Aselsanem i Roketsanem (w rezultacie w KAS mają być produkowane m.in. drony Bayraktar Akıncı) czy emirackie porozumienia ramowe z firmami reprezentującymi przemysł zbrojeniowy w Turcji. Obecnie Ankara liczy na to, że Rijad zdecyduje się zainwestować w rozwój tureckiego myśliwca Kaan – kluczowego projektu dla rodzimego przemysłu zbrojeniowego. Turcja spodziewa się też wzmożonego zainteresowania partnerów jej koncepcją „Stalowej Kopuły” – zintegrowanym i wielowarstwowym systemem obrony powietrznej. W jego skład mają wchodzić m.in. systemy obrony powietrznej bardzo krótkiego (Korkut), krótkiego i średniego (Hisar) oraz dalekiego zasięgu (Siper), a także systemy walki radioelektronicznej, antydronowe i laserowe. Ankara uważa, że wnioskiem strategicznym, jaki arabskie państwa Zatoki Perskiej wyciągną z amerykańsko-izraelskich ataków na Iran oraz z irańskich działań odwetowych wobec regionu, będzie uznanie za konieczność dywersyfikacji zakupów zbrojeniowych, a tureckie rozwiązania ocenią one jako atrakcyjne ze względu na większą elastyczność oferty oraz szersze możliwości transferu technologii i koprodukcji.
- Turcja będzie rozwijała stosunki z arabskimi państwami Zatoki Perskiej zwłaszcza w dziedzinie gospodarczej, ale spełnienie jej aspiracji w sferze bezpieczeństwa będzie trudne. Partnerzy arabscy wciąż są zainteresowani utrzymaniem zaangażowania Stanów Zjednoczonych w bezpieczeństwo regionalne – jest to priorytet, który będzie ważył na ich decyzjach dotyczących zakupu uzbrojenia i sprzętu wojskowego (UiSW). Również Waszyngton czyni starania, by sprzedawać państwom regionu amerykańskie UiSW, a według tureckiej prasy miał interweniować w sprawie saudyjskiego zainteresowania myśliwcem Kaan. Nawet jeśli potwierdzi się założenie Ankary, że państwa Zatoki Perskiej będą chciały dywersyfikować zakupy zbrojeniowe, barierą mogą się okazać ograniczenia w tureckich zdolnościach przemysłowych.
