Wat de gamer ervaart

Drie criminelen rijden in een dure auto, achtervolgd door politiewagens. De twee op de achterbank grijpen naar zware machinegeweren, en beschieten de achtervolgers. Politie-auto’s slaan spectaculair over de kop, en vliegen in brand.

Een typische scene in de game Grand Theft Auto (GTA), waarvan de nieuwste versie uitkomt in november.

Gewelddadig? Dat hangt ervan af hoe je kijkt, zegt Max Birk, game-onderzoeker aan de TU Eindhoven, life long gamer, en één van de drie spreker op de KNAW-bijeenkomst ‘Games: meer dan een spelletje’ op 10 november. De andere sprekers zijn cultuurwetenschapper Lars de Wildt en game-journalist Len Maessen.

Birk: ‘Als toeschouwer zie je een gewelddadige scene, en de discussie over games gaat daar ook vaak over. Maar vanuit het perspectief van een gamer is het meer een puzzel: “ik moet van A naar B zien te komen, en de politiewagens zijn obstakels. Heb ik de juiste route en wapens om dit op te lossen?” Het gewelddadige aspect is voor de gamer helemaal niet zo belangrijk.’

‘En dan is er nóg een manier om de game te bekijken: hoe ervaart de gamer het? Voelt het veeleisend, gemakkelijk, opwindend, saai, inspirerend? Voelt die een overweldigende drang om door te spelen?’

Dat laatste perspectief is wat jou als game-onderzoeker interesseert

‘Ja, hoe een gamer de game ervaart hangt natuurlijk van de persoon af, maar het zit ook in het ontwerp van het spel. Het is best lastig om systematisch te onderzoeken wat een speler ervaart. Je kunt natuurlijk drie gamers de game laten spelen en ze er dan naar vragen, maar dat is niet echt schaalbaar als je heel veel games wilt onderzoeken.’

En waarom zou je dat willen?

‘Goede informatie over hoe spelers een game ervaren kan bruikbaar zijn voor game designers, maar bijvoorbeeld ook voor beleid en regelgeving. Er is bijvoorbeeld discussie over loot boxes: dan betaal je in een game voor een doos met wapens of speciale kleren of skins in het spel, maar je weet van tevoren niet wat erin zit. Als je met echt geld betaalt, is dat dus een gokspel, en daar is regelgeving voor.

Of denk aan misleidende praktijken in sommige games, waarbij kinderen worden verleid om geld te betalen, soms onder tijdsdruk van een aflopende klok. Sommige van die praktijken vallen onder het huidige consumentenrecht, maar de wetgeving loopt ook erg achter, al is er wel Europese wetgeving in voorbereiding.

Daarvoor zou het goed zijn om op een objectieve manier uit te zoeken wat er zoal in de game zit. Eigenlijk wil je gewoon weten wat de ingrediënten zijn, zoals je dat ook met andere producten doet. Dat noemen we game characterisation.’

Hoe pak je dat dan aan?

‘Het idee is om AI agents het spel te laten spelen. AI’s die spellen spelen bestaan natuurlijk al, maar dan gaat het vooral om zo goed mogelijk spelen. Wij mikken op een meer menselijke vorm van spelen: dus in een nieuw spel ga je op onderzoek uit, je probeert verschillende dingen, het gaat ook vaak mis, en zo ontdek je gaandeweg hoe het spel in elkaar steekt.

Als je een AI dat laat doen kun je uitzoeken wat er in een game zit, voorbij het pure uiterlijk of genre van de game: ervaringen, strategieën, en misschien ook manipulatieve of misleidende onderdelen.’

Wie bepaalt dan wat er misleidend is?

‘Daar moet je het over hebben. Natuurlijk zetten game designers in op psychologische trucs om mensen geïnteresseerd te houden, dat kan helemaal legitiem zijn. Is een game manipulatief of wil ik het gewoon graag spelen?

Over de grens daartussen moet je het hebben, ook om goede regelgeving te kunnen maken. En game characterisation kan in die discussie helpen om te bepalen waar we het precies over hebben.’

En hoe ver ben je?

‘Voor dit project heeft mijn onderzoeksgroep een ERC starting grant gekregen. We zijn in juni begonnen, en zijn de boel nu aan het opzetten. We beginnen met heel eenvoudige games, denk Atari en Space Invaders. Een enorme game als GTA is nog veel te complex voor onze aanpak.’

Succes. Wat speel je zelf op dit moment graag?

‘Ik speel nu Cyberpunk 2077, en Hades 2. En ik speel trouwens ook veel schaak. Een klassieker, maar nog altijd heel goed. En ook heel gewelddadig trouwens: de meeste stukken sneuvelen.’