Warmtekansen in de kassen

De provincie verduurzaamt de eigen organisatie, bijvoorbeeld gebouwen en voertuigen en ondersteunt daarnaast bedrijven, gemeenten en andere partners bij verduurzaming. De glastuinbouw is daarvan een voorbeeld. Zo helpt de provincie ondernemers bij de overstap naar duurzame energie, onder meer met energie-experts en subsidies voor projecten.

De glastuinbouw is belangrijk voor zowel de sierteelt- als de groenteketen in Noord-Holland. Om de gewassen in de kassen het hele jaar door te laten groeien en grote productievolumes te draaien, hebben telers onder andere warmte, elektriciteit voor de belichting en extra koolstofdioxide (CO₂) nodig. Van oudsher gebruikt de glastuinbouw hiervoor aardgas, maar steeds meer glastuinbouwgebieden kiezen nu voor duurzame alternatieven, zoals zonthermie, zonne-energie, restwarmte van bedrijven en aardwarmte.

De ambitie van het Altongebied

Langs de N242 tussen Heerhugowaard en Alkmaar ligt een van de oudste glastuinbouwgebieden van Noord-Holland Noord: het Altongebied. In dit kassengebied van 240 hectare worden onder andere tulpen, lelies en alstroemeria’s geteeld. Daarnaast ontwikkelen bedrijven in het gebied via plantenveredeling nieuwe, sterkere plantensoorten.

Het gebied ontstond in de jaren 70 en 80. Toen veel rozentelers in 2008 en 2012 naar Afrika vertrokken, raakte het gebied in verval. Sinds 2013 werken ondernemers en overheden samen aan de herontwikkeling van het kassengebied. Daarin speelt verduurzaming een belangrijke rol. “De verduurzaming van Alton lukt alleen als ondernemers, overheden en energiepartners samenwerken”, vertelt Dave Vlaming. Hij is sinds 2013 namens Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord als gebiedscoördinator betrokken bij het Altongebied.

In 2018 legden telers, de provincie Noord-Holland, de gemeente Dijk en Waard, HVC (afval- en energiebedrijf) en Rabobank hun gezamenlijke plannen vast in het Gebiedsakkoord Alton. De ambitie is om in 2030 te telen zonder fossiele brandstoffen. Sindsdien gebruiken de ondernemers zo veel mogelijk duurzame technieken. Ze verwarmen de kassen met warmtepompen en slaan warmte en kou op in de grond (warmte-koude opslag). Warmte uit de zomer wordt bewaard voor de winter, en de kou uit de winter voor de koeling in de zomer. Ook gebruiken de ondernemers zonnepanelen voor elektriciteit en speciale panelen die warmte maken uit zonlicht (zonthermie).

Verduurzaming glastuinbouw in Noord-Holland

Ook in de andere glastuinbouwgebieden in Noord-Holland wordt gewerkt aan verduurzaming, bijvoorbeeld in Het Grootslag. Na het succes van het Altongebied is in Het Grootslag dit jaar het gebiedsakkoord ondertekend door ondernemers, de provincie Noord-Holland, gemeente Medemblik en ketenpartners. Met de nieuwe afspraken kan het gebied zich richten op de volgende stap: een sterke energie-infrastructuur, voldoende zoet water en oplossingen voor drukte op het elektriciteitsnet.

Aardwarmte speelt daarbij in meerdere gebieden een rol. Zo gebruiken Het Grootslag en Agriport aardwarmte en lokale warmtenetten om kassen te verwarmen. Bij aardwarmte pompt een put warm water op uit diepe lagen in de grond. De warmte uit dat water verwarmt vervolgens de kassen.

Ook in het Altongebied startte dit jaar een boring naar aardwarmte. Het plan was om kassen in het gebied én 9.000 woningen en tientallen bedrijven van duurzame warmte te voorzien. De eerste boring bereikte een diepte van 2,5 kilometer. Uit een test bleek daarna dat de bron minder warm water levert dan nodig is. Daarom ligt het project nu stil. De initiatiefnemers onderzoeken of een vervolg technisch en financieel haalbaar is.

“Duurzame energietechnieken hebben hun eigen complexiteit en uitdagingen. Dat zien we in Alton”, zegt Vlaming. “De onderzoeken gaven een positief beeld. Maar pas als je boort en de put test, zie je hoe de bodem zich in de praktijk gedraagt. In dit geval komt er te weinig water omhoog.”

Samenwerken per gebied

Duurzame warmtebronnen, zoals aardwarmte, zijn belangrijke stappen. Toch is warmte maar 1 deel van de opgave. Kassen hebben ook elektriciteit en koolstofdioxide (CO₂) nodig. “In de kas is warmte, elektriciteit en CO₂ nodig. Vroeger kon met aardgas in alle 3 worden voorzien. Nu we van aardgas af willen, moeten we voor elk onderdeel een duurzame oplossing vinden”, legt Vlaming uit.

Een van de uitdagingen is dat er voldoende CO₂ moet zijn in de kas. Planten hebben CO₂ nodig om te groeien. Om ze sneller te laten groeien, voegen telers daarom extra CO₂ toe aan de lucht in hun kassen. Deze CO₂ komt vrij bij het verbranden van aardgas. Nu kassen overstappen op duurzame warmte komt er minder CO₂ beschikbaar voor de planten. “Daarom zoeken we niet alleen naar duurzame warmte, maar ook naar andere, bij voorkeur hernieuwbare, bronnen van CO₂. ”, legt Vlaming uit.

Volgens Vlaming liggen er de komende jaren nog volop kansen om de glastuinbouw verder te verduurzamen. “We hebben al veel stappen gezet, maar er is ook nog veel te doen. Door samen te werken en per gebied te kijken welke oplossingen mogelijk zijn, kunnen we de glastuinbouw steeds verder verduurzamen.”