Kennis beschermen maar niet beperken
De onderzoeksinstituten van KNAW en NWO stellen in hun gezamenlijke reactie op het Sectorbeeld kennisveiligheid 2026 dat het beleid kennis moet beschermen zonder academische waarden en het voorkomen van discriminatie uit het oog te verliezen. Het OCW-onderzoek bij de 22 onderzoeksinstituten van NWO en KNAW laat zien dat op alle thema’s vooruitgang is geboekt, maar dat veiligheidsmaatregelen in de praktijk ook tot discriminatie en stigmatisering kunnen leiden. De organisaties zijn opgelucht dat de minister pas op de plaats maakt met de screeningswet en pleiten voor voortzetting van de huidige aanpak, met vertrouwen, dialoog, zelfregulering en ondersteuning via het Loket Kennisveiligheid.
Er is blijvende aandacht nodig voor het waarborgen van de academische waarden en het tegengaan van discriminatie bij verdere ontwikkeling van het kennisveiligheidsbeleid. Daarvoor pleiten de onderzoeksinstituten van de KNAW en NWO in een gezamenlijke reactie op het Sectorbeeld kennisveiligheid 2026. Ook zijn de organisaties blij dat de minister pas op de plaats maakt met de screeningswet kennisveiligheid.
Uit het Sectorbeeld kennisveiligheid, een onderzoek dat het ministerie van OCW heeft laten doen naar de implementatie van kennisveiligheid aan de 22 onderzoeksinstituten van NWO en KNAW blijkt dat er op alle thema’s voortgang wordt geboekt. Onder het motto ‘open waar mogelijk, gesloten waar nodig’ hebben de onderzoeksinstituten grote stappen gezet met het verder ontwikkelen van het kennisveiligheidsbeleid, dat ongewenste kennisoverdracht en buitenlandse inmenging moet tegengaan. Basis daarvoor is de Leidraad Kennisveiligheid, die voor de hele Nederlandse kennissector geldt.
KNAW en NWO wijzen in hun reactie op het OCW-onderzoek opnieuw op de noodzaak van een open academische cultuur voor wetenschap van wereldklasse. Academische vrijheid, open science en het creëren van een sociaal veilige en inclusieve omgeving moeten bij het beleid rond kennisveiligheid altijd bovenaan de agenda blijven staan.
Discriminatie
Uit het sectorbeeld blijkt bovendien dat veiligheidsmaatregelen in de praktijk kunnen leiden tot discriminatie en stigmatisering, bijvoorbeeld wanneer onderzoekers op basis van hun nationaliteit of afkomst worden beoordeeld. KNAW en NWO roepen daarom op om bij de verdere ontwikkeling van de nationale aanpak aandacht te hebben voor het voorkomen van discriminatie.
‘Belang van betrouwbare en toegankelijke informatie’
Ook dringen KNAW en NWO er bij de minister op aan om aan de slag te gaan met het ontwikkelen van praktische Nederlandse en/of Europese handvatten die kennisinstellingen helpen met het naleven van relevante wetgeving (zoals de sanctie- en exportwetgeving) en het maken van interne risicoanalyses. Het doorontwikkelen van het Loket Kennisveiligheid zien de KNAW en NWO daarbij als een belangrijke stap.
Opluchting over pas op de plaats screeningswet
De KNAW en NWO zijn opgelucht dat minister heeft laten weten pas op de plaats te maken met de ‘screeningswet’, bedoeld om onderzoekers die in Nederland willen gaan werken verplicht te screenen. De beide organisaties hebben van meet af aan zorgen uitgesproken over de gevolgen van die wet qua administratieve lasten, op de complexe uitvoering en het negatieve effect op het aantrekken van talent. Dat zou een aanslag zijn op de open uitwisseling van mensen en ideeën die de basis vormt voor de wetenschap.
Gelijk speelveld
Bij maatregelen op het gebied van kennisveiligheid is een gelijk speelveld in Europa een voorwaarde, vinden KNAW en NWO. Wanneer Nederland in de aanpak van kennisveiligheid op andere Europese landen vooruitloopt zet dat ons lans op achterstand: onderzoekers zoeken dan onderdak in andere Europese landen.
Nationale aanpak kennisveiligheid is effectief
KNAW en NWO zijn zeer te spreken over de huidige aanpak van kennisveiligheid die uit gaat van vertrouwen van de minister, dialoog tussen de kennissector en het ministerie, zelfregulering en ondersteuning via het Loket Kennisveiligheid. KNAW en NWO pleiten er voor om deze aanpak voort te zetten. Kennisveiligheid heeft onze blijvende aandacht nodig, en we moeten het beleid door blijven ontwikkelen. Maar daarbij mogen we de academische waarden en het tegengaan van discriminatie nooit uit het oog verliezen.
https://www.knaw.nl/nieuws/kennis-beschermen-maar-niet-beperken