Las pamięta

Polskie lasy są nie tylko ostoją przyrody. To także przestrzeń, w której zapisana została historia ludzi i wydarzeń sprzed dziesiątek, a nawet setek lat. Wśród drzew odnaleźć można mogiły powstańców styczniowych, żołnierzy poległych podczas obu wojen światowych, ofiar egzekucji, zapomniane cmentarze ewangelickie i żydowskie, a także ślady po dawnych wsiach, po których często pozostały już tylko miejsca pochówku.

Wiele takich nekropolii położonych jest z dala od dróg i uczęszczanych szlaków. Czasem o ich istnieniu wiedzą jedynie leśnicy i mieszkańcy okolicznych miejscowości. Przez cały rok dbają oni o ich stan, a przed 1 listopada porządkują mogiły, usuwają gałęzie i liście, naprawiają ogrodzenia, ustawiają krzyże oraz zapalają znicze.

O miejscach pamięci na terenie Nadleśnictwa Stare Jabłonki opowiada leśniczy Tomasz Ramczykowski.

Ostatni ślad po dawnych mieszkańcach

W lasach można odnaleźć miejsca przypominające o osadach, których od dawna nie ma na mapach. Dawne cmentarze bywają często jedynym materialnym śladem po ludziach, którzy przed laty mieszkali i pracowali na terenach dzisiejszych lasów.

Niejednokrotnie zachowały się jedynie fragmenty nagrobków, pojedyncze krzyże lub porośnięte mchem kamienie. Mimo upływu czasu nadal przypominają o dawnych mieszkańcach, ich rodzinach i historii lokalnych społeczności.

Pod opieką leśników znajdują się również miejsca związane z historią leśnictwa. W wielu regionach kraju pracownicy Lasów Państwowych troszczą się o dawne cmentarze leśników, porządkują nagrobki swoich poprzedników i odwiedzają groby zmarłych kolegów. Dla wielu nadleśnictw jest to wieloletnia tradycja.

Leśne cmentarze uczą historii

Leśne mogiły i miejsca pamięci są również ważnym świadectwem historii. Dzięki nim można dziś odnaleźć ślady dawnych wydarzeń, poznać losy mieszkańców nieistniejących już miejscowości czy zrozumieć skalę dramatycznych doświadczeń związanych z wojnami i przesiedleniami.

Leśnicy często wykorzystują takie miejsca podczas zajęć edukacyjnych, spotkań z młodzieżą czy lokalnych uroczystości rocznicowych. W ten sposób pamięć o ludziach i wydarzeniach pozostaje żywa, a historia nie ginie wraz z kolejnymi pokoleniami.

Zapraszamy do obejrzenia materiału o leśnych cmentarzach i mogiłach w podkarpackich lasach.

Pamięć w zgodzie z naturą

W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się także na sposób upamiętniania zmarłych. Od kilku lat Polskie Towarzystwo Leśne propaguje Wstążkę Pamięci – symboliczną szarfę, którą można przewiązać gałązkę jedliny lub innego drzewa iglastego.

To prosty znak pamięci, nawiązujący do leśnych tradycji. Naturalna gałązka ulega biodegradacji i nie pozostawia po sobie odpadów, dzięki czemu może stanowić alternatywę dla wielu jednorazowych dekoracji wykonanych z tworzyw sztucznych.

W rozmowie z Pauliną Król, dr Edward Marszałek opowiada o gałązkach jedliny i o tym, jak leśnicy dbają o miejsca pamięci ukryte w lasach - miejsca kaźni, walk, ślady po dawnych wsiach, kurhany czy cmentarze choleryczne.

Na leśnych mogiłach, a także na grobach leśników w wielu częściach kraju można już spotkać takie symboliczne gałązki. To znak pamięci o osobach związanych z lasami, ale także wyraz troski o przyrodę i porządek w miejscach spoczynku.

Zapraszamy także do wysłuchania rozmowy Pauliny Król z Michałem Wieciechem, w której Michał stara się przybliżyć słuchaczom całą rozpiętość tych świadectw przeszłości, które możemy znaleźć w lasach.

Przed listopadowym świętem na wielu leśnych mogiłach znów pojawią się gałązki jedliny i płonące znicze. Często będą to miejsca ukryte wśród drzew, rzadko odwiedzane i nieobecne w przewodnikach turystycznych. To właśnie one przypominają, że las jest nie tylko miejscem życia, lecz także pamięci. A pamięć, podobnie jak las, wymaga troski.