Waarom is klimaatverandering zo oneerlijk?

Klimaatverandering kiest niet zelf uit wie er last heeft van de gevolgen. Toch worden bepaalde mensen structureel harder geraakt dan anderen. Hoe kan dat? En wat kunnen we eraan doen?

Klimaatverandering vergroot de bestaande ongelijkheid in de wereld. En daar moeten we het vaker over hebben. Het is namelijk niet zo dat degene die het meest bijdraagt aan de opwarming van de aarde, daar ook de meeste negatieve gevolgen van merkt. Integendeel: de kleinste vervuiler betaalt vaak de hoogste prijs.

Armere landen worden harder geraakt

Armere landen (met een laag bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking), zijn kwetsbaarder voor klimaatverandering dan landen waar mensen meer verdienen. Zo zijn de risico’s voor Burundi en Somalië bijvoorbeeld erg hoog. Luxemburg en Zwitserland lopen daarentegen weinig risico.

Die ongelijkheid heeft verschillende redenen. Zo zijn landen met een lager bbp minder goed in staat om te investeren in oplossingen die de impact van klimaatverandering beperken. Denk bijvoorbeeld aan een situatie van extreme droogte. Sommige landen kunnen investeren in extra water om de landbouwgrond vochtig te houden, voor andere landen is dat niet mogelijk.

Ook zijn landen met een lager bbp vaker afhankelijk van landbouw dan landen met een hoger bbp. De landbouwsector is erg gevoelig voor extreem weer als gevolg van klimaatverandering. Denk aan extreme droogte, overstromingen en hitte. Maar ook aan insecten die door veranderingen in het weer een ander ritme krijgen. Als ze een plaag vormen, kunnen ze hele oogsten vernielen.

Somalië wordt hard geraakt door klimaatverandering. Veel mensen leven van landbouw of houden vee. Bij grote droogte raken ze veel van hun inkomsten kwijt.

Ongelijkheid binnen landsgrenzen

Verder is bekend dat ongelijkheid binnen landsgrenzen versterkt wordt door klimaatverandering. De achterstelling van bepaalde groepen mensen zorgt ervoor dat zij zich minder goed kunnen wapenen tegen en kunnen reageren op de gevolgen van klimaatverandering.

Neem bijvoorbeeld de genderongelijkheid die wereldwijd nog altijd duidelijk zichtbaar is. Het verschil in bijvoorbeeld kansen en inkomen zorgt ervoor dat vrouwen harder geraakt worden door de gevolgen van klimaatverandering. Vrouwen verdienen vaak minder dan mannen en hebben dus minder geld om zich voor te bereiden op natuurrampen. En ook als zij hun inkomsten kwijtraken als gevolg van klimaatverandering, hebben ze vaak minder kans op een nieuwe baan.

Behalve vrouwen zijn er ook mensen die structureel worden benadeeld op basis van bijvoorbeeld etniciteit, sociaaleconomische status en geloof.

Door structurele ongelijkheid worden vrouwen vaak harder getroffen door klimaatverandering.

De vervuiler betaalt niet

Terwijl de mensen met de minste inkomsten de zwaarste lasten dragen, zijn zij juist degenen die nauwelijks bijdragen aan klimaatverandering. De cijfers liegen er niet om. Om een idee te krijgen; de uitstoot per dag van iemand die behoort tot de rijkste 0,1% ter wereld, is hoger dan de uitstoot per jaar van een persoon die behoort tot de armste 50%.

Niet alleen mensen die weinig bijdragen aan klimaatverandering, worden onevenredig hard geraakt. Inheemse bevolkingsgroepen leven vaak op zo’n manier samen met de natuur dat ze zelfs een beschermende functie hebben voor de diversiteit aan soorten waarmee ze leven. Het verlies van natuur is daarmee een directe aanslag op hun leefomgeving. En dat terwijl zij juist bijdragen aan het behoud van de natuur die we zo hard nodig hebben als buffer tegen verdere opwarming.

Des te oneerlijker dus dat de rekening voor die uitstoot wél bij mensen terechtkomt die het financieel niet breed hebben. En des te belangrijker dat we bij het maken van keuzes over de klimaataanpak rekening houden met de bestaande ongelijkheid. Zo kunnen we zorgen dat we die niet verder versterken.

Door diepe greppels te graven in het landschap wordt het water beter vastgehouden.

Wat doen wij?

We zorgen altijd dat we helpen waar dat het hardst nodig is en zijn er voor wie dan ook, waar dan ook, waarom dan ook. Oplossingen die zowel mensen helpen als klimaatverandering tegengaan, hebben daarbij onze voorkeur. En die dingen gaan vaak verrassend goed samen. Zo zorgen we voor watervoorzieningen op zonne-energie en helpen we mensen om aanpassingen te maken aan hun landbouwgrond zodat de grond minder droog wordt. Het zijn oplossingen die lokaal gedragen kunnen worden, zorgen voor zelfstandigheid van de gemeenschap én bijdrage aan een lage uitstoot.

Om te zorgen dat we mensen op de juiste manier helpen, is het belangrijk dat er naar de behoeften van mensen geluisterd wordt. Omdat onze collega’s en vrijwilligers vaak zelf deel uitmaken van de gemeenschappen die ze helpen, weten we hoe mensen het beste geholpen zijn. Dat lokale perspectief is dan ook leidend voor onze hulpverlening. Vandaar dat de oplossingen voor veelvoorkomende problemen zoals honger door droogte, overstromingen en gebrek aan schoon drinkwater, ook vanuit die gemeenschappen komen. Niet alleen komen we daardoor tot hulpverlening die goed aansluit bij de lokale context, maar onze hulpverlening wordt daardoor ook gedragen door de gemeenschap.

We weten inmiddels dat de vervuiler niet betaalt, en dat is oneerlijk. Maar met onze hulp kunnen we zorgen dat mensen beter opgewassen zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. En daarbij staan de mensen die het hardst getroffen worden, natuurlijk vooraan in de rij. Klimaatverandering zal met de tijd alleen maar meer schade aanrichten, maar in onze pogingen om onnodige schade te voorkomen, mogen we de bestaande ongelijkheid niet negeren.

https://www.rodekruis.nl/nieuwsbericht/waarom-is-klimaatverandering-zo-oneerlijk