Instytucja warunkowego zawieszenia kary - przepisy intertemporalne P 14/21
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że intertemporalny przepis nowelizujący z 2019 r. nakazujący stosowanie nowych regulacji do spraw wszczętych przed jego wejściem w życie jest niezgodny z Konstytucją, a tym samym art. 152 Kodeksu karnego wykonawczego, umożliwiający warunkowe zawieszenie wykonania kary po określonym okresie odroczenia, nie może być wyłączany wobec spraw wszczętych wcześniej. Orzeczenie powoduje przywrócenie możliwości ponownego rozpoznania wniosków o warunkowe zawieszenie oraz umożliwia wznowienie zakończonych postępowań i usunięcie skutków niekonstytucyjnego przepisu intertemporalnego, a wyrok zapadł jednoznacznie.
24 czerwca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosi orzeczenie wydane w sprawie pytania prawnego Sądu Apelacyjnego w Lublinie II Wydział Karny dotyczącego instytucji warunkowego zawieszenia kary - przepisy intertemporalne.
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 8 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw w zakresie, w jakim do spraw wszczętych przed dniem jej wejścia w życie nakazuje stosować jej przepisy, co oznacza brak możliwości zastosowania wobec skazanego uchylonego tą ustawą art. 152 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W pozostałym zakresie Trybunał postanowił umorzyć postępowanie.
Ogłoszenie zapadło jednogłośnie.
Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją przepis intertemporalny ustawy nowelizującej z 19 lipca 2019 r., który nakazywał stosowanie nowych regulacji również do spraw wszczętych przed wejściem w życie ustawy. W praktyce oznaczało to pozbawienie części skazanych możliwości skorzystania z uchylonego art. 152 kodeksu karnego wykonawczego, przewidującego możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności po co najmniej rocznym okresie odroczenia jej wykonania.
W ocenie Trybunału zastosowane przez ustawodawcę rozwiązanie doprowadziło do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej skazanych znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej. O możliwości skorzystania z instytucji przewidzianej w dawnym art. 152 k.k.w. decydował bowiem wyłącznie moment rozpoznania wniosku przez sąd, a nie zachowanie samego skazanego. W praktyce dwie osoby, które złożyły identyczne wnioski w tym samym czasie, mogły zostać potraktowane całkowicie odmiennie tylko dlatego, że ich sprawy zostały rozpoznane przez sądy w różnym terminie.
Trybunał podkreślił, że ustawodawca ma prawo zmieniać politykę karną i kształtować przepisy na przyszłość, jednak nie może czynić tego poprzez retroaktywne pozbawianie obywateli uprawnień wynikających z przepisów obowiązujących w chwili podejmowania przez nich określonych działań procesowych.
Zdaniem Trybunału doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kryterium różnicowania sytuacji skazanych — tempo rozpoznania sprawy przez sąd — miało charakter przypadkowy i pozostawało poza wpływem zainteresowanych.
Trybunał uznał również, że zakwestionowana regulacja narusza art. 42 ust. 1 Konstytucji, wyrażający zakaz retroaktywnego stosowania niekorzystnych przepisów prawa karnego. Wskazano, że uchylony art. 152 k.k.w. miał charakter materialnoprawny, a jego wyłączenie wobec spraw już wszczętych prowadziło do pogorszenia sytuacji prawnej skazanych po fakcie. Tym samym ustawodawca zastosował rozwiązanie sprzeczne z zasadą lex severior retro non agit, zgodnie z którą surowsze przepisy nie mogą działać wstecz.
Jednocześnie Trybunał umorzył postępowanie w zakresie zarzutów dotyczących art. 2 i art. 45 Konstytucji, wskazując, że sąd pytający nie przedstawił wystarczającego uzasadnienia dla tych wzorców kontroli.
Wyrok otwiera drogę do ponownego rozpoznania spraw osób, które złożyły wnioski o warunkowe zawieszenie wykonania kary jeszcze w czasie obowiązywania art. 152 k.k.w., lecz z powodu wejścia w życie nowelizacji nie mogły skorzystać z tej instytucji. Możliwe będzie także wznowienie zakończonych postępowań i usunięcie skutków zastosowania niekonstytucyjnego przepisu intertemporalnego.
Skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego: sędzia TK Stanisław Piotrowicz - przewodniczący, sędzia TK Justyn Piskorski - sprawozdawca, wiceprezes TK Bartłomiej Sochański, sędzia TK Jakub Stelina, sędzia TK Rafał Wojciechowski.
