| Datum | 18.10.2026 |
| Subjekt | Instytut Pamięci Narodowej |
| Region | Poland |
| Kategorie | Culture, State institutions, Human rights |
18 października 2026 r. w Ciechanowie odbyła się uroczystość poświęcenia pomnika nagrobnego por. Romana Dziemieszkiewicza ps. Adam, Pogoda, żołnierza podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego. W wydarzeniu, zorganizowanym w 81. rocznicę jego śmierci, uczestniczył zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski.
Uroczystości rozpoczęła Msza św. w intencji Ojczyzny oraz por. Romana Dziemieszkiewicza w kościele pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w parafii św. Tekli w Ciechanowie.
Po nabożeństwie uczestnicy udali się na cmentarz parafialny przy ul. Płońskiej, gdzie poświęcono pomnik nagrobny por. Romana Dziemieszkiewicza. Przy grobie zabrzmiał hymn państwowy oraz oddano salwę honorową. Delegacje złożyły wieńce i zapaliły znicze.
Podczas uroczystości głos zabrał zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, który przypomniał postać por. Romana Dziemieszkiewicza i jego działalność w podziemiu niepodległościowym.
– W państwie komunistycznym, w tej sowieckiej kolonii, która tworzona była po roku 1944, dla takich ludzi jak Roman Dziemieszkiewicz, jego bracia, przyjaciele, nie było po prostu miejsca. Albo zdradziło się najświętsze wartości, w których było się wychowanym i w imię których walczyło się, wtedy stawało się renegatem, kolaborantem sowieckim albo trzeba było trwać w wierności Bogu i Rzeczpospolitej. Roman wybrał to drugie. Przysięgi raz złożonej nie wolno złamać
– zaznaczył.
Ostatnim punktem obchodów było upamiętnienie ofiar komunistycznych represji. Przy ul. 11 Pułku Ułanów Legionowych 21 uczestnicy oddali hołd ofiarom Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przed poświęconą im tablicą pamiątkową.
***
Zgodnie z najbardziej znaną wersją śmierci tego żołnierza podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, 30 października 1945 r. został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich na dworcu lub w okolicach dworca kolejowego w Ciechanowie, gdy stanął w obronie napastowanej przez tych żołnierzy dziewczyny bądź (według innego przekazu) po próbie uniemożliwienia grabieży przez czerwonoarmistów butów.
Roman Dziemieszkiewicz urodził się w 1918 r. jako najstarsze z dzieci Stefanii ze Świerczewskich i Adama Dziemieszkiewicza. Rodzina ojca wywodziła się z powiatu orszańskiego. W 1918 r., ze względu na wydarzenia rewolucji październikowej i antybolszewickie nastawienie ojca – żołnierza Białej Armii – przeprowadzili się do miejscowości Zagroby-Zakrzewo, zaś w 1929 r. zamieszkali w Zambrowie. Wówczas urodziło się młodsze rodzeństwo Romana – siostra Eugenia (ur. 1921 r.) oraz bracia: Mieczysław (ur. 1925 r.) i Jerzy (ur. 1931 r.).
Zgodnie z zeznaniami matki, Stefanii Dziemieszkiewiczowej, złożonymi w trakcie śledztwa w 1950 r., spisanymi przez funkcjonariusza Urzędu Bezpieczeństwa, Roman
„(…) skończył 7 oddz. szk. pow. 3 lata szkoły rzemieślniczej w Ostrołęce i 1½ roku szkoły lotniczej na Okęciu w Warszawie po którym poszedł w 1937 r. na ochotnika do lotnictwa”.
W czasie wojny rodzina Dziemieszkiewiczów przeniosła się do Makowa Mazowieckiego. Roman pracował wówczas jako mechanik w różnych firmach niemieckich w Ciechanowie, Makowie i w Łomży. Jesienią 1944 r., podczas ewakuacji Makowa, wyjechali do Ciemniewa w powiecie ciechanowskim, a w lutym 1945 r. zamieszkali w Ciechanowie przy ul. Płońskiej.
W maju 1945 r. Roman i Mieczysław opuścili Ciechanów. Zgodnie z zeznaniami ich matki zamierzali przenieść się wraz z nią do Wrocławia.
Na celowniku bezpieczniaków
W nocy z 1 na 2 maja 1945 r. por. Roman Dziemieszkiewicz przeprowadził, na rozkaz szefa Sztabu Komendy Okręgu II Mazowsze-Północ Stanisława Borodzicza „Wary”, akcję zbrojną na areszt Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Krasnosielcu, w trakcie której uwolniono 42 żołnierzy Armii Krajowej (AK) i Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ). Część z uwolnionych weszła w skład powołanego przez niego oddziału partyzanckiego.
Roman Dziemieszkiewicz był komendantem Powiatu NSZ Ostrołęka i Powiatu NSZ Ciechanów (Okręg II NSZ Mazowsze Północne).
Sylwetkę „Pogody” opisał w swoich zeznaniach z 1945 r. Stanisław Karwowski „Twardy”:
„Jak słyszałem ma on pochodzić ze wsi Karniewo powiatu makowskiego. Rysopis jego jest następujący wzrost średni lat około 35-38 włosy ciemne czesane do góry twarz okrągła zarost ciemny golony. »Pogoda« jest Komendantem Bojówki Okręgowej”.
Inny współpracownik „Pogody”, były członek NSZ Marian Keczmerski, zeznał z 1948 r.:
„Osobnik ten wzrostu niskiego, szatyn z włosami zaczesanymi do góry, tuszy dosyć tęgiej, twarzy okrągłej, mający mieć około 25-ciu lat, w organizacji »N.S.Z« zajmował dość poważne stanowisko, którego bliżej nie mogę określić […] O ujawnieniu się w/w nic mi nie jest wiadome”.
Śmierć za buty?
Roman Dziemieszkiewicz zginął 30 października 1945 r. Zgodnie z najbardziej znaną wersją jego śmierci został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich na dworcu lub w okolicach dworca kolejowego w Ciechanowie, gdy stanął w obronie napastowanej dziewczyny bądź (według innego przekazu) dobytku (buty) swojego lub innych obrabowywanych ludzi.
Inne wersje mówią, że „Pogoda” poniósł śmierć z rąk żołnierzy sowieckich (którzy zamierzali ukraść mu rower na drodze prowadzącej z Ciechanowa do Płońska) bądź, że zginął w starciu z grupą żołnierzy (Ludowego) Wojska Polskiego w Ciechanowie.
Niejednoznaczność informacji posiadanych przez organa bezpieczeństwa sprawiła, że już w latach 50. ubiegłego wieku służby nie były w stanie potwierdzić okoliczności śmierci „Pogody”. W rezultacie jeszcze w 1960 r. poszukiwały informacji o miejscu jego zamieszkania, między innymi za pośrednictwem Biura Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych.
Rozbieżność informacji posiadanych przez służby sprawiła, że w powstałej w latach 70. XX w. charakterystyce dotyczącej Okręgu II NSZ-NZW (Narodowego Zrzeszenia Wojskowego) mylnie stwierdzono, że Roman Dziemieszkiewicz „Adam”, „Pogoda” zginął 19 grudnia 1946 r. podczas akcji przeprowadzonej przez PUBP w Ostrołęce na terenie gminy Lelis w pow. ostrołęckim. Tymczasem tego dnia poległ kpt. Aleksander Bednarczyk „Adam”, żołnierz Związku Walki Zbrojnej, a następnie AK Obwodu Ostrołęka, od 1945 r. komendant organizacji AKO (Armia Krajowa Obywatelska) w Obwodzie Ostrołęka i Obwodu Zrzeszenia WiN Ostrołęka.
Grób Romana Dziemieszkiewicza „Adama”, „Pogody” znajduje się na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie.
23 października 2021 r. uhonorowano pamięć o por. Romanie Dziemieszkiewiczu nadając jego imię Dworcowi PKP w Ciechanowie. Podczas uroczystości, w obecności m.in. prof. Krzysztofa Szwagrzyka, zastępcy prezesa IPN oraz dyrektora Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN, członkowie rodziny „Pogody” – p. Barbara Kownacka-Płauszewska oraz p. Marek Dziemieszkiewicz – odsłonili na budynku dworca tablicę poświęconą ich bohaterskiemu krewnemu.
Polecamy:
https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/249033,Obchody-81-rocznicy-tragicznej-smierci-Pogodyquot.html