IPN na konferencji „Dwie drogi rewolucji. Rok 1956 w Polsce i na Węgrzech” 28.5.2026 | Instytut Pamięci Narodowej W dniach 28–29 maja 2026 roku w Budapeszcie trwa konferencja pt. „Dwie drogi rewolucji. Rok 1956 w Polsce i na Węgrzech”. W wydarzeniu bierze udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski. Konferencja w szerokim kontekście ukazuje co wydarzyło się na Węgrzech i w Polsce w 1956 r.: bunt poznański, przemiany polskiego października i powstanie w Budapeszcie – które politycznie zaczyna się jak polski październik, ale kończy jak bunt poznański. Przedstawia sytuację obu krajów po wojnie, instalowaniu władzy komunistycznej, przebiegu wydarzeń czerwcowych i październikowych, szeroko o wzajemnych relacjach i polskiej pomocy dla Węgrów w czasie i po powstaniu. W każdym panelu słyszymy obok siebie głos polskiego i węgierskiego historyka. Konferencję zakończy debata, w czasie której wydarzenia te porównywane się też z innymi buntami w bloku sowieckim zakończonymi zbrojną interwencją: Berlin i Pilzno w 1953, Praga w 1956. Podczas otwarcia konferencji, zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski podkreślił, że musimy pamiętać o tych, którzy swoje życie kładli na szali walki o wolność, z której dzisiaj możemy korzystać: – "Bardzo często podkreśla się wielowiekowe serdeczne relacje między Polakami i Węgrami. Ale pomimo tego, że sięgają one okresu średniowiecza, tak naprawdę zawsze wracamy do wieku XIX i XX. Do walki Węgrów o wolność w latach 1848-49 i udziału Polaków w tej walce. Do pomocy węgierskiej udzielanej Polsce walczącej z bolszewickim najazdem w roku 1920. Do tego, że węgierskie oddziały, które w czasie II wojny światowej stacjonowały na ziemiach polskich, przez Polaków nie były uznawane za okupacyjne. Wprost przeciwnie, dowódcy węgierscy ściśle współpracowali z Armią Krajową i polskim antyniemieckim ruchem oporu. I oczywiście do roku 1956, kiedy w to braterstwo polsko-węgierskie osiągnęło swoją absolutnie dojrzałą postać. W czasie spotkania zastępca prezesa IPN wręczył medale Reipublicae Memoriae Meritum. Odznaczenie przyznawane jest za wybitne zasługi w działalności publicznej i społecznej dla upamiętniania historii Narodu Polskiego w latach 1917–1990 oraz wspieranie Instytutu Pamięci Narodowej w działalności edukacyjnej, naukowej i wydawniczej. Uhonorowani: Dominika Teske – medal złoty Ádám Dergán – medal złoty Imre Molnár – medal złoty Réka Földváryné Kiss – medal srebrny Áron Máthé – medal srebrny Konferencji towarzyszy wystawa „Rozstrzelane Miasta 1956” dostępna w siedzibie Komitetu Pamięci Narodowej (NEB) od 28 maja do 30 czerwca 2026 roku. Wydarzenie zorganizowane przez Instytutu Pamięci Narodowej, Komitet Pamięci Narodowej (NEB), Instytut Polski w Budapeszcie oraz Fundację im. Wacława Felczaka. * * * Program konferencji Dzień I, 28 maja 2026 10.30–11.15 Otwarcie konferencjidr hab. Karol Polejowski (IPN), dr hab. Réka Földváryné Kiss (NEB), Jarosław Bajaczyk (Instytut Polski w Budapeszcie), dr Pál Attila Illés (Fundacja im. Wacława Felczaka) 11.15–12.05 Panel 1. Instalacja reżimu komunistycznego W Polsce – dr hab. Filip Musiał (IPN Kraków) Na Węgrzech – dr hab. Pál Germuska (NEB) Debata 12.05–12.25 Przerwa 12.25–13.15 Panel 2. Stalinizm W Polsce – dr Maciej Korkuć (IPN Kraków) Na Węgrzech – dr hab. Barbara Bank (NEB) Debata 13.15–14.05 Panel 3. Odwilż – od śmierci Stalina do referatu Chruszczowa W Polsce – dr Rafał Opulski (IPN Kraków) Na Węgrzech – dr Attila Kolontári (NEB) Debata 14.05–14.45 Przerwa 14.45–16.25 Panel 4. Bunt Poznański czerwiec – dr hab. Rafał Reczek (IPN Poznań) Polski październik – dr Paweł Sasanka (Instytut Pileckiego) Powstanie w Budapeszcie – dr hab. Réka Földváryné Kiss (NEB) Odwet po 4 listopada na Węgrzech – dr Attila Szakolczai (NEB) Debata   Dzień II, 29 maja 2026 9.30–10.20 Panel 5. Między Warszawą a Budapesztem Akcja pomocy – dr Pál Attila Illés (Fundacja im. Wacława Felczaka) Solidarność na wiecach, w prasie, w literaturze – dr Michał Wenklar (IPN Kraków) Debata 10.20–11.10 Panel 6. Krajobraz po bitwie Mała stabilizacja w Polsce – dr Wojciech Frazik (IPN Kraków) Kadaryzm na Węgrzech – dr Gábor Csikós (NEB) Debata 11.10–11.30 Przerwa 11.30–13.00 Dyskusja panelowa Środkowoeuropejskie bunty: Berlin i Pilzno 53, Poznań i Budapeszt 56, Praga 68 - dr Michał Przeperski (Muzeum Historii Polski w Warszawie), dr Filip Gańczak (IPN Warszawa), dr Áron Máthé (NEB) Moderator: dr Imre Molnár * * * Réka Kiss: Węgierska rewolucja i walka o wolność w 1956 roku Powstanie 1956 r. to najbardziej znany, także na arenie międzynarodowej, rozdział w historii Węgier XX w., jak również znaczący epizod zimnej wojny. Pierwsza na Starym Kontynencie antytotalitarna rewolucja nie tylko była doniosłym światowym wydarzeniem, lecz przez dziesięciolecia stanowiła pewien symbol w Europie rozdzielonej żelazną kurtyną. W epoce nowoczesnych mediów Węgry znalazły się nagle w samym centrum zainteresowania światowej prasy – w ciągu kilku dni przybyło do kraju 150 korespondentów zagranicznych. I choć konflikt wojenny wokół Kanału Sueskiego z 29 października 1956 r. odwrócił uwagę od wydarzeń nad Dunajem, to jeszcze przez wiele miesięcy informacje na ich temat należały do ważniejszych. Fotografie i materiały filmowe z niezwykłą intensywnością ukazywały wstrząsające obrazy rewolucji 1956 r.: jej niespodziewany wybuch, sposób, w jaki studenci i robotnicy, prości ludzie walczyli niemalże gołymi rękami z jednym z supermocarstw ówczesnego świata, w końcu dramat związany z ponownym pojawieniem się sowieckich czołgów i utopieniem we krwi wolnościowej walki. Październik 1956 r. stał się symbolem z jednej strony antysowieckiego oporu, pragnienia wolności wznoszącego się ponad realną politykę, a z drugiej – brutalnych represji, zemsty władzy komunistycznej. Wystarczy odnieść się do dwóch emblematów: okładki magazynu „Time” przedstawiającej węgierskiego bojownika o wolność, wybranego na Człowieka Roku, oraz często cytowanych fragmentów opublikowanego w Paryżu 23 października 1957 r. artykułu Węgierska krew światowej sławy francuskiego pisarza-filozofa Alberta Camusa. W państwach bloku wschodniego aż do upadku systemu komunistycznego o rewolucji węgierskiej nie można było swobodnie mówić. Publicznie obowiązywała wyłącznie oficjalna narracja partyjno-państwowa, traktująca zryw ‘56 jako spisek kontrrewolucyjny. W ciągu trzech dekad od zmiany ustroju rozwijające się badania historyczne wzbogaciły naszą wiedzę o wiele nieznanych wcześniej danych. Jednocześnie interpretacja 1956 r. wyciągnęła na światło dzienne wiele nowych pytań. Chciałabym pokrótce pochylić się nad trzema z nich: 1) Jakie przyczyny, przesłanki doprowadziły do wybuchu rewolucji? Dlaczego to wszystko wydarzyło się akurat na Węgrzech?2) Jakie były główne cechy rewolucji węgierskiej oraz walki o wolność?3) Czym charakteryzowały się represje stosowane przez ekipę Jánosa Kádára po powstaniu węgierskim? Fragment tekstu z „Biuletynu IPN” nr 10/2021 Réka Kiss: Węgierska rewolucja i walka o wolność w 1956 roku – przeczytaj całość na portalu przystanekhistoria.pl Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej: Michał Wenklar: Węgierska rapsodia ’56 w polskiej prasie Gyula Csics, Węgierska rewolucja 1956. Pamiętnik dwunastolatka Polsko-węgierskie mosty przyjaźni. Biografie, red. Krystyna Łubczyk, Miklós Mitrovits Rafał Reczek, Áron Máthé, Stanisław Jankowiak, Rafał Kościański, Miasta Wolności. Poznań–Budapeszt 1956 https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/242881,IPN-na-konferencji-Dwie-drogi-rewolucji-Rok-1956-w-Polsce-i-na-Wegrzech.html